قانون 3065 : منشور حقوق و مسئوليت هاي زنان در نظام جمهوري اسلامي ايران
Print

منشور حقوق و مسؤليت هاي زنان در نظام جمهوري اسلامي ايران
(مصوب جلسه ۵۴۶ مورخ ۱۳۸۳/۶/۳۱ شوراي عالي انقلاب فرهنگي)
شوراي عالي انقلاب فرهنگي در جلسه ۵۴۶ مورخ ۱۳۸۳/۶/۳۱ به پيشنهاد شوراي فرهنگي و اجتماعي زنان (نامه شماره ۱۲۵۹/ش ز مورخ ۱۳۸۳/۵/۱۲ ) منشور حقوق و مسؤليت هاي زنان در نظام جمهوري اسلامي ايران را به اين شرح تصويب كرد :

مقدمه
منشور حقوق و مسؤليت هاي زنان در نظام جمهوري اسلامي ايران با الهام از شريعت جامع اسلام و نظام حقوقي آن و با تكيه بر شناخت و ايمان به خداوند متعال و با هدف تبيين نظام مند حقوق و مسؤليت هاي زنان در عرصه هاي حقوق فردي، اجتماعي و خانوادگي تدوين گرديده است. اين منشور اهتمام بر تبيين حقوق و تكاليف زنان در اسلام داشته و مبتني بر قانون اساسي، انديشه هاي والاي بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران و رهبر معظم انقلاب و با بهره گيري از سند چشم انداز ۲۰ ساله و سياست هاي كلي نظام و با لحاظ قوانين موجود و خلأها و كاستي هاي آن و به منظور تحقق عدالت و انصاف در جامعه زنان مسلمان مي باشد.
اين منشور با ديدي جامع و فراگير تنظيم گرديده لذا مشتمل بر حقوق و تكاليف امضايي، تأسيسي و حقوق حمايتي و نيز حقوق مشترك بين همه انسانها است.

ماده واحده
منشور حقوق و مسؤليت هاي زنان در نظام جمهوري اسلامي ايران بر اساس بندهاي ۱ و ۱۸ وظايـف شـوراي عـالي انقـلاب فـرهنـگي بـه عنـوان يـك سنـد مرجـع در سياستگذاري در امور فرهنگي و اجتماعي در ۳ بخش و ۵ فصل و ۱۴۸ بند در جلسه شماره ۵۴۶ مورخ ۱۳۸۳/۶/۳۱ شوراي عالي انقلاب فرهنگي تصويب شد و كليه دستگاه هاي ذي ربط مكلفند برحسب وظايف دستگاهي و سازماني جهت سياستگذاري، اتخاذ تدابير قانوني، تصميمات و برنامه ريزي راجع به زنان، قواعد و اصول مندرج در اين منشور را رعايت نمايند.
اين منشور مبناي معرفي و تبيين جايگاه زن در نظام جمهوري اسلامي ايران در مجامع بين المللي نيز قرار مي گيرد.

تبصره : شوراي فرهنگي و اجتماعي زنان مكلف است هر دو سال يكبار پس از تصويب اين منشور، نسبت به ارزيابي وضعيت زنان ايران اقدام نموده و گزارش ارزيابي درخصوص پيشرفت هاي موجود در راستاي تحقق آن و همچنين موارد نقض حقوق زنان را به شوراي عالي انقلاب فرهنگي منعكس نمايد.

منشور حقوق و مسؤليت هاي زنان در نظام جمهوري اسلامي ايران

نكاتي چند درخصوص منشور:

۱ـ در اين منشور حق به معناي توانايي، امتياز و مصونيت است و مسئوليت به معناي تكاليفي است كه زن نسبت به ديگران بر عهده دارد.

۲ـ در مواردي كه تكاليفي متوجه افراد جامعه بوده و زنان از ثمره انجام آن تكاليف برخوردار مي شوند، آن تكليف به صورت حق زنان ذكر شده و از بيان مستقيم مسؤليت هاي ديگران نسبت به زنان خودداري شده است.

۳ـ از آنجا كه در قوانين اسلامي، افراد نسبت به خدا، خود، جامعه و هستي مسئول مي باشند سعي شده تا مسئوليت زنان نيز نسبت به موارد مذكور ذكر گردد.
پرواضح است كه در صورت فقدان شرايط عام تكليف (عقل، بلوغ، اراده، ...)، زنان نيز فاقد مسئوليت خواهند بود.
در ضمن، با بكار بردن كلمه حق يا مسئوليت، نوع ارتباط زنان با مسئله مورد نظر مشخص شده است .

۴ـ سعي شده است كليه حقوق و مسؤليت هاي زنان اعم از مشترك بين زنان و مردان و يا ويژه زنان ذكر شود و دلايل اين امر به قرار ذيل است :
الف - از آنجا كه در مجامع بين المللي بحث و جدال فراوان در زمينة حقوق انساني زنان وجود دارد و آنان درصدد اثبات حقوق انساني منطبق با ديدگاه غربي براي زنان مي باشند و از طرفي كشورهاي مختلف بر اساس فرهنگ هاي متفاوت خود نظرات و عملكرد متفاوتي در زمينه حقوق انساني زنان دارند، لازم بود تا در منشور كه نمايانگر ديدگاه نظام جمهوري اسلامي ايران مي باشد حقوق انساني زنان، حقوق مشترك بين زن و مرد و نيز حقوق ويژه زنان در موضوعات مختلف ذكر شود تا مشخص گردد كه نظام جمهوري اسلامي ايران اساساً چه حقوق و مسؤليت هايي را براي زنان قائل است.
ب - در انديشه اسلامي، زنان و مردان در حقوق انساني خويش عموماً مشترك مي باشند ولي از آنجا كه در مراحل اقدام و اجرا ممكن است تبعيض هايي صورت گيرد، جهت تأكيد، اين دسته از حقوق نيز با عنوان حقوق زنان ذكر شده است.
ج - از آنجا كه اين منشور فقط در صدد بيان حقوق زنان مي باشد، حقوق ساير اقشار اجتماعي در آن ذكر نشده است هر چند در مرحله اجرا با توجه به ساير قوانين و سياست ها، به حقوق ساير اقشار اجتماعي نيز توجه لازم خواهد شد.

۵ـ اين منشور درصدد بيان نحوه اجراي حقوق نيست بنابراين لازم است با توجه به ساختار قوانين در جاي خود ضمانت اجرا براي آن در نظر گرفته شود .

۶ـ از آنجا كه منشور فقط درصدد بيان قوانين نبوده بلكه توجه به فرهنگسازي نيز داشته است لذا برخي موارد اخلاقي لازم الاجرا نيز در زمرهٔ حقوق و مسؤليت هاي زنان ذكر شده است.

۷ـ در منشور سعي شده تا حد امكان، حقوق و مسؤليت هاي كلي و اساسي ذكر گردد و از بيان مصاديق صرف نظر شود.
ولي از آنجا كه طرح پاره اي از مصاديق حقوقي يا مسؤليت ها در منازعات بين المللي و يا فرهنگ داخلي نياز به تأكيد و شفاف سازي داشته است به صورت مشخص بيان شده است.

۸ـ در ساختار منشور، حقوق و مسؤليت هاي زنان با استقراء به صورت ذيل تقسيم شده است :
حقوق فردي، حقوق خانوادگي، حقوق اجتماعي (كه حقوق اجتماعي بر حسب موضوع به حق سلامت، حقوق فرهنگي، حقوق اقتصادي، حقوق سياسي و حقوق قضايي دسته بندي شده است).

۹ـ منشور درصدد ارائه ديدگاه هاي نظام جمهوري اسلامي ايران ) منطبق با فقه شيعه و نظام حكومتي جمهوري اسلامي ايران) در زمينه مسائل زنان مي باشد و مي تواند محور گفتگو با ديگر كشورهاي اسلامي درخصوص مسائل زنان قرار گيرد و قدمي مؤثر در مسير تهيه و تدوين سندي ديگر با همكاري و اتفاق نظر كشورهاي مختلف اسلامي در سطح بين الملل بحساب آيد.

۱۰ـ هر چند موازين شرع بر اطلاق و عموم همهٔ بندهاي منشور حاكم است ولي در مواردي كه در ارتباط با حق يا مسئوليتي به دلايلي، تأكيد به رعايت موازين شرع لازم بود، اين عبارت مجدداً ذكر شده است.

۱۱ـ از آنجا كه منشور فقط درصدد بيان حقوق و مسؤليت هاي زنان بوده، از ذكر نام فرد يا نهادي كه مسئول اجراي اين حقوق است خودداري نموده، پرواضح است كه اين سند مبناي سياستگذاري، برنامه ريزي و قانونگذاري در امور زنان در كليه دستگاه ها خواهد بود.

اصول و مباني
منشور حقوق و مسؤليت هاي زنان در نظام جمهوري اسلامي ايران با الهام از شريعت جامع و معتدل اسلام بمنظور ايجاد زمينه رشد هماهنگ و متوازن ابعاد مادي و معنوي در زندگي فردي و اجتماعي و با عنايت به آزادي مسئولانه زنان وكرامت انساني آنها، با توجه به تناسب بين حقوق و مسؤليت ها، شكل گرفته است.
اين منشور با تكيه بر شناخت و ايمان به خداوند متعال به عنوان مبدأ هستي و خالق موجودات و اختصاص تشريع به او و لزوم تسليم در برابر امر او با بهره گيري از قرآن و سنت اهل بيت (ع) و عقل با اذعان به نقش بنيادي آنها در استنباط و بيان قوانين و احكام الهي و با توجه به مقتضيات زمان و مكان، با پرهيز از آميزه هاي فكري مغاير با اسلام۱ و به دور از تحجر فكري و خرافات و خودباختگي فرهنگي در مقابل بيگانه تدوين گرديده است و بيانگر جايگاه زن بر اساس اصول و ضوابط اسلامي است كه اين اصول انعكاس خواست قلبي امت اسلامي ايران مي‏باشد.


مبناي اساسي منشور بر اين اعتقاد بنيادين استوار است كه در اسلام، زن و مرد در فطرت و سرشت۱، هدف خلقت۲، برخورداري از استعدادها و امكانات۳، امكان كسب ارزش ها۴، پيشتازي در ارزش ها۵و پـاداش و جزاي اعمال فارغ از جنسيت۶، در برابر خداوند يكسان مي‏باشند و فقط به واسطه رشد همه جانبه انساني در سايه دانش و علم۷، تقواي الهي۸ و ايجاد جامعه ايي شايسته۹بر يكديگر مزيّت دارند.
از سوي ديگر زن و مرد از نظر ويژگي هاي جسمي و رواني داراي تفاوت هايي مي‏باشند كه اين تفاوت هاي مبتني بر حكمت الهي و به عنوان راز تداوم حيات بشر، كليت منسجمي را تشكيل مي‏دهد تا در نهايت، رابطه متقابل ناشي از تناسب فكري و عاطفي ميان آن دو، حيات معقول و والاي انساني امكان و تداوم يابد.
لذا اين تفاوت هاي طبيعي منشأ تفاوت هاي حقوقي مي شود كه مبتني بر عدالت خداوند متعال است، لذا منجر به كم شدن ارزش زن يا تبعيض ظالمانه بين زن و مرد۱۰ نمي گردد.
به جهت اشتراك زن و مرد در حقيقت انساني، در بيشتر موارد زن و مرد در نظام حقوقي اسلام از حقوق و مسؤليت هاي يكسان برخوردار مي باشند. تفاوت در حقوق و مسؤليت ها امري است كه نشان دهنده برتري جنسي بر جنس ديگر نمي باشد و عمدتاً مولود عناوين حقوقي خاصي است كه هر يك از زن و مرد به تناسب نقش هاي ويژه و بدل ناپذير در خانواده پيدا مي‏كند اين تفاوت از آن جهت است كه امكان وجود سلامت مادي و معنوي خانواده به عنوان اصلي ترين نهاد جامعه كه جايگاه حقيقي پيدايش و پرورش انسان است تأمين گردد.

۱- فطرت الله التي فطر الناس عليها ، روم ۳۰ .

۲- و ما خلقت الجن والانس الآ ليعبدون ،ذاريات ۵۶- الذي خلق الموت و الحيوة ليبلوكم ايكم احسن عملا ملك ۲.

۳ الف) تكويني طبيعي :سخر لكم ما في السموات و الارض جاثيه ۱۳.
ب)تكويني معنوي:جعل لكم السمع و الابصار و الافئدة ،نحل ۷۸-و نفس و ماسوّيها فالهما فجورها و تقويها ،شمس ۷ و ۸-علم الانسان ما لم يعلم ،علق ۵

۴ ان المسلمين و المسلمات و المؤمنين و المؤمنات و القانتين و القانتات و الصادقين و الصادقات و الصابرين والصابرات والخاشعين و الخشعات والمتصدقين و المتصدقات و الصائمين و الصائمات و الحافظين فروجهم و الحافظات و الذاكرين الله كثيراً و الذكرات اعد الله لهم مغفرة و اجراً عظيما،احزاب ۳۵- من عمل صالحاً من ذكرِ او أنثي و هو مؤمن فلنحيينه حيوة طيبه ، نحل ۹۷.

۵ ضرب الله مثلاً للذين آمنوا امرأة فرعون ... و مريم ابنت عمران ، تحريم ۱۱و ۱۲ ربّنا هب لنا من ازواجنا و ذرّياتنا قرة اعين و اجعلنا للمتقين اماما ، فرقان ۷۴.

۶ فمن يعمل مثقال ذرّة خيراً يره و من يعمل مثقال ذرّة شراً يره ، زلزال ۷و۸ .

۷ هل يستوي الذين يعلمون و الذين لا يعلمون ،زمر۹ .

۸ يا ايها الناس انا خلقانكم من ذكر و انثي و جعلناكم شعوباً و قبايل لتعارفوا ان اكرمكم عند الله اتقيكم ، حجرات ۱۳ .

۹ فضل الله المجاهدين علي القاعدين اجرأ عظيما ، نساء ۹۵ .

۱۰.ان الله يأمر بالعدل و الاحسان، نحل ۹۰

بخش اول : حقوق و مسؤليت هاي فردي زنان

۱ـ حق برخورداري از حيات شايسته و سلامت جسماني و مسئوليت محافظت از آن در مقابل هر گونه بيماري، حادثه و يا تعدي

۲ـ حق برخورداري از تكريم و مسئوليت رعايت آن براي ديگران

۳ـ حق آزادي انديشه و مصونيت از تعرّض و عدم امنيت در داشتن اعتقاد

۴ـ حق و مسئوليت فرد در برخورداري از ايمان، تقوا و حفظ آن و تكامل معنوي در عرصه باورها و رفتارها

۵ـ مصونيت جان، مال و حيثيت زنان و زندگي خصوصي آنان از تعرض غيرقانوني

۶ـ حق برخورداري از عدالت اجتماعي در اجراي قانون بدون لحاظ جنسيت

۷ـ حق داشتن نام، حفظ يا تغيير آن، همچنين نسب و حفظ آن

۸ـ حق تابعيت كشور ايران براي هر زن ايراني و سلب تابعيت به درخواست خود او

۹ـ آزادي زنان پيرو مذاهب اسلامي و اقليت هاي ديني رسمي در انجام مراسم و تعليمات ديني و احوال شخصي بر طبق آيين خود در محدوده قانون .

۱۰ـ آزادي زنان ايراني در استفاده از پوشش و گويش هاي بومي و اجراي آداب و سنّتها محلي در صورت عدم مغايرت با اخلاق حسنه

۱۱ـ مصونيت زنان از ضررهاي مادي و معنوي با توجيه اعمال حق ديگران

۱۲ـ حق و مسئوليت حفظ ويژگي هاي خلقتي متفاوت زنان با مردان

۱۳ـ حق بهره مندي از محيط زيست سالم و مسئوليت محافظت از آن

بخش دوم : حقوق و مسؤليت هاي خانوادگي زنان

فصل اول : حقوق و مسؤليت هاي دختران در خانواده

۱۴ـ حق برخورداري دختران از سرپرستي شايسته توسط والدين

۱۵ـ حق برخورداري دختران از نفقه شامل: مسكن، پوشاك، تغذيه سالم و كافي و تسهيلات بهداشتي جهت تأمين سلامت جسماني و رواني آنان

۱۶ـ حق تعليم و تربيت دختران و ايجاد زمينه شكوفايي استعدادها و خلاقيت هاي آنان

۱۷ـ حق تأمين نيازهاي عاطفي و رواني دختران و برخورداري از رفتار ملاطفت آميز والدين و مصونيت آنان از خشونت هاي خانوادگي

۱۸ـ حق برخورداري از امكانات خانواده، بدون تبعيض ميان دختر و پسر

۱۹ـ حق دختران بي سرپرست و بد سرپرست در سرپرستي توسط بستگان يا داوطلبان تكفل با رعايت مصلحت آنان و برخورداري از حمايت و نظارت حكومت

۲۰ـ مسئوليت احترام به والدين و اطاعت از دستورات مشروع آنها و رفتار نيكو نسبت به ساير اعضاي خانواده

فصل دوم : حقوق و مسؤليت هاي زنان در تشكيل و تداوم خانواده

۲۱ـ حق و مسئوليت زنان در تحكيم بنيان خانواده و برخورداري از امكانات و حمايت هاي قانوني لازم بمنظور پيشگيري از بروز اختلافات و كاهش طلاق

۲۲ـ حق بهره مندي از امكانات فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي جهت تسهيل امر ازدواج در زمان مناسب و مسئوليت خويشتنداري تا آستانه ازدواج

۲۳ـ حق آگاهي از حقوق و تكاليف زوجين و آيين همسرداري و برخورداري از امكانات لازم در اين زمينه

۲۴ـ حق آشنايي با معيارهاي مناسب همسرگزيني و شناخت و انتخاب همسر

۲۵ـ حق و مسئوليت آگاهي و رعايت ضوابط ديني و قانوني در ازدواج از جمله يكساني زوجين در باور به مباني اعتقادي و ديني

۲۶ـ حق تعيين شروط مورد نظر، ضمن عقد نكاح در چارچوب ضوابط شرعي و تضمين اجراي اين شروط

۲۷ـ حق ثبت ازدواج، طلاق و رجوع در مراجع رسمي و قانوني

۲۸ـ حق برخورداري زن از حقوق مالي در ايام زوجيت

۲۹ـ حق و مسئوليت تأمين، تخصيص، طهارت و سلامت در ارتباط جنسي با همسر قانوني و حق اعتراض قانوني در صورت نقض آنها

۳۰ـ حق و مسئوليت سكونت مشترك و حسن معاشرت و تأمين امنيت رواني در روابط با همسر و حق اعتراض و طرح دعوا در مراجع قانوني در صورت سوء معاشرت همسر

۳۱ـ حق و مسئوليت رشد علمي، معنوي و اخلاقي با همكاري و حمايت اعضاي خانواده

۳۲ـ حق و مسئوليت جهت انجام صله رحم

۳۳ـ حق باروري، بارداري، تنظيم و كنترل آن و بهره مندي از آموزش ها و امكانات مناسب در اين زمينه

۳۴ـ حق برخورداري از حمايت هاي مادي و معنوي در ايام بارداري و شيردهي

۳۵ـ مسئوليت رعايت حقوق جنين بويژه محافظت از حيات و رشد آن

۳۶ـ حق و مسئوليت حضانت و تأمين امنيت رواني و عاطفي فرزندان و تربيت شايسته ديني و اخلاقي آنان

۳۷ـ حق برخورداري از حمايت و مشاركت همسر در تربيت فرزند

۳۸ـ حق برخورداري مادران از امنيت مادي و معنوي خصوصاً در ايام سالمندي و از كار افتادگي

۳۹ـ حق و مسئوليت زن نسبت به نگهداري و تأمين معاش والدين نيازمند در حد استطاعت او

فصل سوم : حقوق و مسؤليت هاي زنان در صورت انحلال خانواده

۴۰ـ حق جدايي از همسر در صورت عدم امكان سازش پس از مراجعه به دادگاه و ارائه دلايل موجه و مسئوليت رعايت قوانين طلاق

۴۱ـ حق برخورداري از فسخ نكاح در صورت تدليس و عيوب مقرره و اخذ خسارت در تدليس

۴۲ـ حق برخورداري زن از حقوق مادي خود هنگام انحلال خانواده و بهره مندي از رفتار نيكوي همسر هنگام جدايي

۴۳ـ حق و مسئوليت حضانت فرزند و لزوم برخورداري از حمايت مالي پدر و حق ملاقات با فرزند در صورت انقضاء يا اسقاط دوران حضانت

۴۴ـ حق بهره مندي زن از حقوق خويش در ايام عدّه و برخورداري از حق ازدواج پس از انقضاي عدّه

۴۵ـ حق طرح دعوا در محاكم جهت ممانعت از ازدواج مجدد همسر در صورت عدم توانايي شوهر در تأمين نفقه و اجراي عدالت و ساير حقوق

۴۶ـ مسئوليت مدني و كيفري پدر و مادر در قبال كوتاهي از محافظت كودك و مسئوليت والدين نسبت به ممانعت از بهره مندي فرزندان از ملاقات با آنان.

بخش سوم : حقوق و مسؤليت هاي اجتماعي زنان

فصل اول : حقوق و مسؤليت هاي سلامت جسمي و رواني زنان

۴۷ـ حق برخورداري از سلامت جسمي و رواني در زندگي فردي، خانوادگي و اجتماعي با توجه به ويژگي هاي زنان در مراحل مختلف زندگي و مسئوليت حفاظت از آن

۴۸ـ حق بهره مندي از بهداشت (محيط، كار و ...) و اطلاعات و آموزش هاي مورد نياز

۴۹ـ حق مشاركت زنان در سياستگذاري، قانونگذاري، مديريت، اجرا و نظارت در زمينه بهداشت و درمان، بويژه درخصوص زنان

۵۰ـ حق بهره مندي از برنامه‏ها و تسهيلات بهداشتي و درماني مناسب جهت پيشگيري از بيماري و درمان بيماري هاي جسمي و اختلالات رواني زنان

۵۱ـ حق زنان در انتخاب فرد و مركز ارائه كننده خدمت در امر سلامت، بر اساس ضوابط اسلامي و استانداردهاي علمي و پزشكي و بهره مندي از اطلاعات مناسب و كافي براي انتخاب آگاهانه و بهينه آنان

۵۲ـ حق آگاهي و مشاركت زنان در تصميم گيري هاي مربوط به كنترل باروري و تنظيم خانواده

۵۳ـ حق دسترسي فراگير و عادلانه به امكانات ورزشي و آموزشي در زمينه تربيت بدني و تفريحات سالم

۵۴ـ حق پرورش و شكوفايي استعدادهاي ورزشي و حضور در ميادين ورزشي در سطح ملي و بين‏المللي متناسب با موازين اسلامي

۵۵ـ حق برخورداري از بهداشت باروري و بارداري،زايمان سالم، مراقبت‏هاي بهداشتي پس از زايمان با استفاده از زنان متخصص وپيشگيري و درمان بيماريهاي شايع زنان، بيماريهاي مقاربتي و نازايي آنان

۵۶ـ حق برخورداري از خدمات مشاوره اي و آزمايش هاي پزشكي به منظور اطمينان از سلامت كامل مرد در امر ازدواج و در حين ازدواج

۵۷ـ حق بهره مندي دختران بي سرپرست، زنان مطلّقه، بيوه، سالخورده و خودسرپرست نيازمند از بيمه هاي عمومي، خدمات مددكاري و بيمه هاي خاص بويژه در بخش بهداشت و درمان

۵۸ـ حق بهره مندي زنان و دختران آسيب ديده جسمي، ذهني، رواني و در معرض آسيب از امدادرساني و توانبخشي مناسب

۵۹ـ حق بهره مندي از تغذيه سالم خصوصاً دردوران بارداري و شيردهي و وظيفه مراقبت از كودك و تغديه مناسب او، با اولويت استفاده از شير مادر

فصل دوم : حقوق و مسؤليت هاي فرهنگي و معنوي زنان

الف : فرهنگ عمومي

۶۰ـ حق و مسئوليت در كسب و افزايش آگاهي نسبت به شخصيت، حقوق و نقش خويش در عرصه هاي مختلف زندگي منطبق با آيين مقدس اسلام

۶۱ـ حق مصونيت از تعرض گفتاري و رفتاري ديگران و مسئوليت گفتار و رفتار خويش همراه با احترام نسبت به اعضاي جامعه .

۶۲ـ حق و مسئوليت برخورداري از امكان عمل به احكام اسلامي در پوشش اسلامي و مسئوليت رعايت عفاف در جامعه

۶۳ـ حق و مسئوليت ارتقاي بينش، منش و كنش ديني و انساني و مصونيت از ناهنجاري هاي فرهنگي و اخلاقي و رفع آن ها

۶۴ـ حق شركت در اجتماعات عبادي، فرهنگي و سياسي

۶۵ـ حق توليد برنامه ها و كالاهاي فرهنگي سالم و بهره مندي از آنها

۶۶ـ حق تشكيل و اداره مراكز و سازمان هاي فرهنگي- هنري توسط زنان به منظور تربيت زنان متعهد و متخصص جهت توسعه فعاليت هاي فرهنگي آنان

۶۷ـ حق تبادل اطلاعات و ارتباطات فرهنگي سازنده در ابعاد ملي و بين‏المللي

۶۸ـ حق و مسئوليت زنان در ترويج معارف و فرهنگ اسلام و ارائه الگوي زن مسلمان در سطح ملي و بين المللي

۶۹ـ حق و مسئوليت زنان در ايجاد همگرايي با رويكرد اخلاقي، ديني در مسائل زنان در سطوح بين المللي

۷۰ـ حق مشاركت در سياستگذاري، قانونگذاري، اجرا و نظارت در امور فرهنگي بويژه درخصوص مسائل زنان

۷۱ـ حق و مسئوليت آگاهي و كسب مهارت هاي لازم در مديريت خانه و خانواده، تربيت و پرورش فرزند و مقابله با آسيب هاي فرهنگي و اجتماعي

۷۲ـ حق بهره مندي از نظارت مستمر بر فعاليت هاي فرهنگي مرتبط با زنان به منظور حفظ شخصيت، حرمت و كرامت انساني زن در محصولات فرهنگي

۷۳ـ حق بهره مندي از مراكز فرهنگي ويژه بانوان با رعايت ضوابط اسلامي، با توجه به خصوصيات روحي و جسمي آنان و با اولويت مناطق محروم

۷۴ـ حق برخورداري زنان آسيب ديده و آسيب پذير اجتماعي از حمايت هاي مناسب به منظور بهبود وضعيت فرهنگي خود و جامعه

۷۵ـ مسئوليت زنان در محافظت از استقلال فرهنگي، هويت اسلامي- ايراني و همبستگي ملي در فعاليتهاي فرهنگي- آموزشي

ب : آموزش

۷۶ـ حق سواد آموزي عمومي، ارتقاي آموزشي و برخورداري از امكانات آموزش و پرورش براي زنان

۷۷ـ حق تحصيل در آموزش عالي تا بالاترين سطح علمي

۷۸ـ حق كسب مهارت ها و آموزش هاي تخصصي بصورت كمي و كيفي تا بالاترين سطوح

۷۹ـ حق برخورداري زنان و دختران مناطق محروم از حمايت هاي خاص در امر آموزش

۸۰ـ حق و مسئوليت در تدوين برنامه هاي درسي و متون آموزشي

۸۱ـ حق و مسئوليت در برخورداري از جايگاه شايسته و متناسب با نقش، شأن و منزلت زنان در متون درسي و آموزشي

۸۲ـ حق مشاركت بانوان در سياستگذاري و تصميم گيري و مديريت هاي آموزشي، علمي و حضور فعال در مجامع فرهنگي و علمي داخلي و بين المللي

۸۳ـ حق شناسايي، حمايت و بهره مندي از توانمندي هاي بانوان داراي استعدادهاي درخشان و مسئوليت آنها در تأمين نيازهاي كشور

۸۴ـ حق بانوان معلول جسمي و ذهني نسبت به برخورداري از حمايت هاي لازم در زمينه آموزش و پرورش، دستيابي به آموزش عالي و آموزش هاي فني و حرفه اي متناسب با استعداد و ميزان معلوليت آنان

ج : پژوهش

۸۵ـ حق پژوهش، تأليف، ترجمه و انتشار كتب، مقالات در نشريات عمومي و تخصصي با رعايت صداقت، امانت و مصلحت جامعه

۸۶ـ حق برخورداري از حمايت هاي لازم نسبت به منابع و امكانات درخصوص تحقيق در مسائل زنان و تربيت نيروي انساني محقق و حق آگاهي از اطلاعات و نتايج تحقيقات در زمينه هاي مختلف

۸۷ـ حق بهره مندي از حمايت در آثار علمي- پژوهشي زنان و گسترش مراكز تحقيقاتي با مديريت زنان

۸۸ـ مسئوليت زنان پژوهشگر در ارائه ديدگاه و تبيين دستاوردهاي مثبت ديني و ملي در زمينه مسائل زنان به جهانيان

فصل سوم : حقوق و مسؤليت هاي اقتصادي زنان

الف : حقوق و مسؤليت هاي مالي در خانواده

۸۹ـ حق بهره مندي از نفقه در ازدواج دائم مطابق با شأن زن، توسط شوهر يا توسط پدر و فرزند در صورت نياز زن و توانمندي آنان

۹۰ـ حق برخورداري از ماترك متوفي و وصاياي مالي آن طبق قوانين اسلامي

۹۱ـ حق وقف، پذيرش وقف و رسيدگي به آن

۹۲ـ حق پذيرش وكالت يا وصايت در امور اقتصادي

۹۳ـ حق تعيين مهريه و دريافت آن از همسر و هر گونه دخل و تصرف در آن

۹۴ـ حق برخورداري از مستمري در صورت فوت پدر، همسر و فرزند طبق قانون يا قرارداد

۹۵ـ حق برخورداري وراث قانوني از حقوق بازنشستگي زن كارمند متوفّي

۹۶ـ حق پذيرش قيمومت مالي فرزندان و مسئوليت رعايت حقوق اقتصادي فرزند

۹۷ـ حق برخورداري زنان و دختران از حمايت هاي لازم در صورت فقر، طلاق، معلوليت، بي سرپرستي، بد سرپرستي و ايجاد امكانات جهت توانبخشي و خودكفايي آنها

۹۸ـ حق دريافت دستمزد از همسر در برابر انجام امور خانه داري در صورت تقاضا و حق حمايت از تأثير كار زن در منزل بر اقتصاد خانواده و درآمد ملي

ب : حقوق و مسؤليت هاي اشتغال و مشاركت اقتصادي زنان

۹۹ـ حق مالكيت بر اموال و دارايي شخصي و بهره برداري از آنها با رعايت حدود شرعي و قانوني

۱۰۰ـ حق زنان در انعقاد قراردادها و ايقاعات

۱۰۱ـ حق اشتغال بعد از رسيدن به سن قانوني كار و آزادي انتخاب شغل و بكارگيري سرمايه هاي فردي و مسئوليت رعايت قوانين اسلامي در كسب درآمد و نحوه مصرف آن

۱۰۲ـ حق بهره مندي زنان از اطلاعات، آموزش ها و كسب مهارت ها و امكانات كار جهت اشتغال مناسب و حق برخورداري از حمايت در اين امور براي زنان خودسرپرست (مستقل ـ غيروابسته) و سرپرست خانوار

۱۰۳ـ حق برخورداري زنان از مشاوره شغلي و كاريابي توسط بانوان

۱۰۴ـ حق برخورداري از مزد و مزاياي برابر، در شرايط كار مساوي با مردان و ساير زنان

۱۰۵ـ حق بهره مندي از امنيت شغلي، اخلاقي و ايمني و مسئوليت رعايت عفاف در محيط كار

۱۰۶ـ حق معافيت زنان از كار اجباري، خطرناك، سخت و زيان آور در محيط كار

۱۰۷ـ حق برخورداري از تسهيلات و ضوابط و قوانين متناسب با مسؤليت هاي خانوادگي (همسري – مادري) زنان در جذب، بكارگيري، ارتقاء و بازنشستگي آنان در زمان اشتغال

۱۰۸ـ حق برخورداري از تأمين اجتماعي و تسهيلات اقتصادي

۱۰۹ـ حق مشاركت زنان در سياستگذاري هاي اقتصادي و ايجاد و اداره تشكل هاي اقتصادي و عضويت در آنها

۱۱۰ـ حق و مسئوليت دريافت و پرداخت ديه و خسارات بر اساس قوانين و مقررات

۱۱۱ـ حق برخورداري از حمايت هاي قانوني مناسب و كارآمد براي ممانعت از بهره كشي و تجارت و جلوگيري از بكارگيري زنان و دختران در مشاغل غيرقانوني و غير مشروع

فصل چهارم : حقوق و مسؤليت هاي سياسي زنان

الف : حقوق و مسؤليت هاي زنان در سياست داخلي

۱۱۲ـ حق و مسئوليت كسب آگاهي و مشاركت و نقش آفريني در تعيين مقدرات اساسي كشور جهت حفظ و تحكيم نظام اسلامي

۱۱۳ـ حق و مسئوليت مشاركت در امور جامعه و نظارت بر آن جهت هدايت جامعه بسوي معنويت و فضايل اخلاقي و پيراستن آن از ناهنجاري هاي اخلاقي و رفتاري

۱۱۴ـ حق آزادي قلم، بيان، اجتماعات با رعايت موازين

۱۱۵ـ حق تأسيس احزاب و ديگر تشكل‏هاي سياسي و فعاليت در آنها با رعايت حفظ استقلال كشور، وحدت ملي و مصالح نظام اسلامي

۱۱۶ـ حق شركت در انتخابات و انتخاب شدن در مجلس يا شوراهاي مختلف، مشاركت در برنامه ريزي هاي دولتي و تصدي مديريت هاي عالي با رعايت موازين

ب : حقوق و مسؤليت هاي زنان در سياست بين‏المللي

۱۱۷ـ حق و مسئوليت آگاهي از رويدادها و مسائل سياسي جهان، بويژه جهان اسلام

۱۱۸ـ حق توسعه ارتباط و تبادل اطلاعات سياسي سازنده بين بانوان ايران و جهان با رعايت مصالح ملي و ضوابط قانوني

۱۱۹ـ حق و مسئوليت حضور فعال و مؤثر در مجامع اسلامي، منطقه اي و بين المللي بويژه در زمينه مسائل مربوط به زنان با رعايت ضوابط قانوني

۱۲۰ـ مسئوليت تلاش جهت تقويت همبستگي در ميان زنان مسلمان و حمايت از حقوق زنان و كودكان محروم و مستضعف جهان

۱۲۱ـ حق برخورداري زنان پناهنده به جمهوري اسلامي ايران در تأمين امنيت، سلامت و امكان بازگشت آنها به وطن خود

۱۲۲ـ حق برخورداري اتباع زن ايراني از حمايت هاي دولت در برابر اتباع ساير كشورها در حدود مقررات و معاهدات

۱۲۳ـ حق بهره مندي زنان ايراني از حمايت هاي قانوني درخصوص ازدواج و تشكيل خانواده با مردان غير ايراني با رعايت ضوابط

ج : حقوق و مسؤليت هاي زنان در امور دفاعي ـ نظامي

۱۲۴ـ حق و مسئوليت زنان در دفاع مشروع از دين و كشور و نيز جان، مال و ناموس خود وديگران.

۱۲۵ـ حق و مسئوليت زنان در مشاركت و تلاش براي تأمين و تحكيم صلح عادلانه جهاني

۱۲۶ـ حق برخورداري زنان از حمايت هاي لازم به منظور حفظ تماميت جسماني و جلوگيري از هتك حيثيت و ناموس زنان در دوران جنگ، اسارت و اشغال نظامي

۱۲۷ـ حق برخورداري از مصونيت خانه و خانواده از تهاجمات نظامي

۱۲۸ـ حق برخورداري خانواده هاي شهدا، جانبازان، رزمندگان و آزادگان از حمايت هاي ويژه نظام اسلامي.

۱۲۹ـ حق و مسئوليت مادران در نگهداري، تربيت و اولويت در قيمومت فرزندان در صورت شهادت، اسارت ومفقودالاثر شدن همسر.

۱۳۰ـ حق بهره مندي از آموزش و تصدي مشاغل انتظامي

فصل پنجم : حقوق و مسؤليت هاي قضايي زنان

۱۳۱ـ حق برخورداري زنان از آموزش هاي حقوقي

۱۳۲ـ حق برخورداري از تدابير قانوني و حمايت قضايي به منظور پيشگيري از جرم، و ستم به زنان در خانواده و جامعه و رفع آن

۱۳۳ـ حق برخورداري از محاكم خاص خانواده در جهت حفظ اسرار، ايجاد صلح و سازش در خانواده و تسهيل در حل و فصل اختلافات

۱۳۴- حق دسترسي زنان به نيروي انتظامي و ضابطين دادگستري زن در صورت تعرض، بزه ديدگي، اتهام و ارتكاب جرم

۱۳۵ـ حق زنان در تصدي مشاغل حقوقي و قضايي مطابق قانون

۱۳۶ـ حق اقامه دعوا و دفاع در نزد محاكم دادگستري و ساير مراجع قانوني

۱۳۷ـ حق استفاده از وكيل و مشاور حقوقي در دادگاه و يا ساير مراجع قانوني

۱۳۸ـ حق برخورداري از حمايت هاي همه جانبه دستگاه قضايي با عوامل زمينه ‏ساز جرائم عليه زنان و ارتكاب جرائم توسط زنان

۱۳۹ـ حق مصونيت زنان متهم از هتك حرمت، اهانت و محروميت هاي فردي و اجتماعي فراتر از مجازات قانوني

۱۴۰ـ حق زنان در معافيت از مجازات در صورت وجود عوامل رافع مسئوليت كيفري

۱۴۱ـ حق اعاده حيثيت زنان در اثر تقصير، اشتباه قاضي در موضوع حكم يا در تطبيق حكم بر مورد خاص و جبران خسارت مادي و معنوي از آنها

۱۴۲ـ حق برخورداري از تخفيف قانوني از نظر ميزان مجازات و يا معافيت از آن و يا نحوه اجرا، در صورت ندامت و اثبات توبه زنان بزهكار در زمان بارداري، شيردهي و بيماري

۱۴۳ـ حق زنان در ملاقات والدين، فرزندان و همسر در دوران حبس طبق قوانين كشور

۱۴۴ـ حق زنان در برخورداري از امكانات مناسب بهداشتي، فرهنگي، آموزشي و تربيتي در زندان ها جهت اصلاح و بازگشت به زندگي سالم اجتماعي

۱۴۵ـ حق دختران در برخورداري از كانون هاي اصلاح و تربيت باشرايط مناسب

۱۴۶ـ حق زنان در رسيدگي به شكايات از آيين نامه هاي دولتي، مأمورين قضايي و يا واحدهاي دولتي جهت احقاق حقوق خود

۱۴۷ـ حق و مسئوليت شهادت در دادگاه مطابق با موازين شرعي و قانوني

۱۴۸ـ حق برخورداري از حمايتهاي قضايي از سوي مدعي العموم عليه ولي و سرپرست قانوني فاقد صلاحيت و ديگر متجاوزان به حقوق آنان

رئيس جمهور و رئيس شوراي عالي انقلاب فرهنگي – سيد محمد خاتمي